GENÇLERİN BESLENME ALIŞKANLIKLARI
Beslenme, pek çok insan tarafından karın doyurmak, canın istediği besinleri yemek, içmek şeklinde tanımlanmaktadır. Halbuki vücudun ihtiyaç duyduğu enerji ve 50’ye yakın türde besin öğesinin, yeterli ve dengeli bir şekilde besinler yolu ile alınması gerekmektedir. Beslenmede, besinlerin içerdiği protein, vitamin ve mineral gibi besin öğeleri büyük önem taşımaktadır. Ancak tek tip beslenerek, sürekli öğün atlayarak, bir besinden fazla miktarda yiyerek vs sağlıklı kalabilmek pek mümkün olamamakta. Besin çeşitliliğine önem verilmelidir.
Gençlik çağının en önemli özellikleri; hızlı büyüme, fizyolojik, ruhsal ve sosyal yönden gelişme ve değişmedir. Bu dönemin özellikleri, gencin beslenme düzenine ve alışkanlıklarına da yansır. Genç kendisini televizyon, gazete ve dergilerde gördüğü kişilere benzetme özlemi içinde onların öğütlerini uygulama hevesine kapılabilir. Bu dönemde yanlış uygulanan zayıflama diyetleri yetersiz ve dengesiz beslenme nedenidir. Bedensel hareketler artırıldığı, yeterli ve dengeli beslenmeye dikkat edildiği sürece kasların gücü artar ve şişmanlık önlenir, kemik mineral yoğunluğu artar.
Ancak özellikle üniversite çağındaki gençler sulu yemek yerken görülmekten her nedense kaçınmakta, fast food tarzı ayaküstü yenilen hazır yemekleri daha fazla tercih etmekte, özellikle kahvaltı etmekten kaçınmaktadır. Yapılan pek çok bilimsel çalışmada kahvaltı yapan öğrencilerin okul başarısının daha yüksek olduğu saptanmıştır. Öğün atlamak bir sonraki öğünde daha fazla ve hızlı yenilmesinin yanında farkında olunmadan yağ miktarının artmasına, kas ve su kaybının olmasına neden olmaktadır. Aç kalmak ve öğün atlamak kan şekerinin düşmesine, dolayısıyla şekerli besinlerin fazla tüketilmesine neden olmaktadır. Şekerin fazlası vücutta yağ olarak depolanmakta, şişmanlık ve beraberindeki 40’ı aşkın hastalığa zemin hazırlamaktadır.
Gençler günde 7 - 8 saat ile uykularını sınırlandırmalı, süt ürünlerinin yarım yağlı veya yağsız olanlarını tercih etmeli, şekerli ve yağlı besinlerden kaçınmalı, kızartılmış besinlerden uzak durmalıdır. Balık başta olmak üzere et, yumurta, süt ve süt ürünleri gibi hayvansal kaynaklı protein kaynakları diyette ihmal edilmemelidir. Gün içerisinde yaklaşık olarak her saat başı bir bardak su içmeleri, posalı yani lifli (kurubaklagiller, kepekli tahıllar, sebze ve meyveler gibi) besinlerin tüketimine önem vermeleri, mutlaka egzersiz / spor yapmaları konusunda teşvik edilmeliler. Tatlı ve fast food tarzı beslenmeye mutlaka bir sınırlama getirilmelidir.
Bu dönemde besin destek ürünlerinin kullanımı da çok yaygın olarak karşılaşılan bir tablodur. Gerek bu tür ürünlerin kullanımının gençler arasında moda haline gelmesi, gerekse bu ürünleri tanıtan elemanların çağımızda yetiştirilen ürünler ile ilgili olumsuz açıklamalarda bulunması vitamin ve mineral kullanımını artırıcı etmenler olarak görülebilir. Vitamin ve mineral desteği (supleman) için azı karar çoğu zarar düşüncesi ile yola çıkılabilir. Bazı suplemanların aşırı tüketimi kısa dönemde kusma, ishal, saç dökülmesi gibi sorunlara, uzun dönemde ise böbrek taşları, karaciğer ve sinir sistemi hasarına neden olabilir. Yağda eriyen vitaminler vücutta depolandıkları için yüksek doz alımları durumunda toksik etki göstererek zehirlenmelere hatta ölüme bile neden olabilirler. Vitamin, mineral ve antioksidanlar da aslında birer ilaçtır, asla gelişigüzel kullanılmamalıdır. Bu tür beslenme desteklerinin topluma özel olarak düşünülmemesi, bireysel olarak değerlendirilmesi gerekir. “Ne de olsa bunlar bitkisel kaynaklı, tamamen doğal, fazla alınsa da zararı olmaz” gibi sözlere inanılmamalıdır.
Sağlıklı, yeterli ve dengeli beslenen gençlerin dışarıdan vitamin ve mineral desteği alımına gerek yoktur. Öte yandan aşağıda belirtilen özel durumları olan sağlıklı bireylerin supleman kullanmaları gerekebilir. Örnek olarak:
Ağır menstrual (adet) kanaması olan bayanların demir minerali,
Gebe ve emzikli bayanların özellikle demir, folat ve kalsiyum gibi suplemanları,
Menopoz dönemindeki bayanların kalsiyum minerali ve D vitamini,
Çok düşük kalorili diyetle beslenen bireylerin multivitamin,
Bazı vejetaryenlerin kalsiyum, demir, çinko, B12 ve D vitamini gibi suplemanları,
Süt ve türevlerini sınırlı alan ve yeterince güneş ışığından yararlanamayan bireylerin kalsiyum minerali ve D vitamini,
Bazı hastalık durumlarında ve düzenli olarak sağlıklı bir diyetle beslenemeyenlerin supleman kullanımı gerekebilir.
Hipokrat’ın yüzyıllar önce belirttiği üzere besinler ilacımız, ilacımız besinler olmalıdır. Beslenme ve sağlık gibi önemli bir konuda diyetisyen ve/veya hekimden danışmanlık almaktan hiçbir zaman için kaçınılmamalıdır.
